Κρίση στην Ουκρανία, η καλύτερη ευκαιρία για την Άγκυρα.


Στην Ελλάδα τα μέσα ενημέρωσης δεν επικεντρώνονται αποκλειστικά και μόνο στις δύο άμεσα εμπλεκόμενες πλευρές του Ουκρανικού ζητήματος, αλλά και στα πιθανά συμφέροντα των γειτόνων. Αδιαμφισβήτητα η διαρκής εμμονή του συσχετισμού κάθε γεωπολιτικής εξέλιξης με ένα αναθεωρητικό καθεστώς ενισχύει το καθεστώς αυτό περισσότερο, ωστόσο στη συγκεκριμένη περίπτωση θα συμφωνήσουμε ότι η προσθήκη της Τουρκίας στα άμεσα ενδιαφερόμενα μέρη είναι ορθή.

 Βλέπουμε μία αναθεωρητική δύναμη η οποία όχι μόνο επιδιώκει να αλλάξει το καθεστώς των Στενών του Βοσπόρου αλλά και η οποία έχει την προϊστορία που χρειάζεται για να προσεγγίσει μία παγκόσμια δύναμη η οποία ανέκαθεν απέβλεπε στο να αποκλείσει τη περιοχή της Μαύρης Θάλασσας.

 

Το 1923, οι Τούρκοι έκαναν μία επιλογή που άλλαξε σε μεγάλο βαθμό τη δυναμική της Μεσογείου και της Μαύρης Θάλασσας. Κατά τις διαπραγματεύσεις για την συνθήκη ειρήνης της Λωζάνης, οι μεγαλύτερες δυνάμεις της εποχής, συμπεριλαμβανομένης και της νεοσύστατης ΕΣΣΔ, προώθησαν τα αιτήματα και συμφέροντα τους. Οι Σοβιετικοί, αντιλαμβανόμενοι την Τουρκική κυριαρχία στην ευρύτερη περιοχή της Κωνσταντινούπολης και γύρω απο αυτή -τα Στενά δηλαδή- θέλησαν να προωθήσουν μέσω του νεοσύστατου Τουρκικού κράτους που είχαν βοηθήσει στον απελευθερωτικό του αγώνα, την απαγόρευση πλοήγησης για πολεμικά πλοία μέσω των Στενών. Οι δυτικές Δυνάμεις, πολλές απο τις οποίες ήταν σε συνεργασία με τους Τούρκους την ίδια περίοδο, πίεσαν απο τη μεριά τους υπερ της διέλευσης πολεμικών πλοίων απο τα Στενά, υπο περιορισμούς όμως. Η τελική απόφαση φάνηκε να ανήκε στη Τουρκία η οποία ζήτησε ως αντάλλαγμα την Ανατολική Θράκη προκειμένου να ευνοήσει τα αιτήματα των δυτικών Δυνάμεων.

 

Εκ πρώτης όψεως είναι ξεκάθαρο ότι η Τουρκία διάλεξε “στρατόπεδο” στη διεθνή σκηνή, και πράγματι φτάνοντας στη δεκαετία του 1950 είδαμε ότι ο δυτικός προσανατολισμός των γειτόνων επιβεβαιώθηκε με μία αρκετά δεσμευτική συμφωνία -ένταξη στο ΝΑΤΟ- σε μία τεταμένη περίοδο. 

 

Πλέον η ΕΣΣΔ δεν υπάρχει και το καθεστώς των Στενών έχει αλλάξει προ πολλού -Συνθήκη του Μοντρέ- αλλά και η Τουρκία η ίδια άλλαξε. Μετά τα 1990 οι γείτονες αρχίζουν και αναζητούν νέες επαφές πέραν της Δύσης, με τις κυριότερες απο αυτές να είναι στην περιοχή του Καυκάσου και της Ουκρανίας. Σημαντικότερη όλων όμως είναι ίσως η σταδιακή δημιουργία ενός Οργανισμού για την Οικονομική Συνεργασία του Ευξείνου Πόντου (BSEC) απο το 1992 και μετά. Αν και αυτή η οικονομικής φύσεως πρωτοβουλία μοιάζει ιδιαιτέρως ειρηνική, είναι σημείο αναφοράς για την αλλαγή της στάσης της Τουρκίας ως προς το ρόλο και τις δυνατότητες της στη περιοχή.

 

Παρατηρούμε ότι η χώρα που φύλαγε το ανατολικότερο άκρο της συμμαχίας του ΝΑΤΟ και η οποία χρησιμοποιούνταν ως γκρίζα ζώνη απο τους Ευρωπαίους για να “απορροφά” τους κραδασμούς απο τη Μέση Ανατολή σκοπεύει πια να απομακρυνθεί απο τους δυτικούς εταίρους της και να σχεδιάσει μία αμιγώς τουρκική εξωτερική πολιτική. Αυτό φυσικά επιβεβαιώνεται τώρα περισσότερο απο ποτέ και απο αξιωματούχους μάλιστα της Τουρκίας.  

 

Αν συνδυαστούν τα παραπάνω με την σημαντική αλλαγή στις ισορροπίες της Μαύρης Θάλασσας μετά την κατάληψη της Κριμαίας απο τη Ρωσία αλλά και την εντονότερη συνεργασία της Τουρκίας με την Ρωσία στον αγωγό BlueStream και στο πρότζεκτ TurkStream δείχνουν την πρόοδο των τουρκικών σχεδίων. Έχουν φτάσει πλέον σε σημείο όπου είναι ικανοί να ξεχάσουν παλιές αντιπαλότητες και να επιδιώξουν ένα μέλλον με κοινούς στόχους. Την ίδια στιγμή δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι υπάρχει και το ιστορικό υπόβαθρο που μπορεί να δώσει στα δύο κράτη ένα σημείο αναφοράς για ακόμα σημαντικότερα ζητήματα, όπως το καθεστώς των Στενών.

 

Αναφορικά με το ζήτημα της Ουκρανίας, αν και η Τουρκία έχει δείξει ότι συμπαραστέκεται στην Ουκρανία, είναι φανερό ότι έχει πολλά κοινά σημεία με τη Ρωσία, σε βαθμό που θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει μία πιθανή κυριαρχία της στην Ανατολική Ευρώπη για να εμπλακεί ακόμα περισσότερο με αυτή και να κερδίσει μία νέα υπερδύναμη ως σύμμαχο, προδίδοντας φυσικά την άλλη. Η θεώρηση αυτή δεν είναι παράλογη αν υποθέσουμε ότι η επιβολή αυστηρών όρων για τη διέλευση των Στενών είναι προτεραιότητα για την τουρκική εξωτερική πολιτική.


Comments